Bài viết này giới thiệu tóm tắt các Công ước, Hiệp ước tiêu biểu liên quan đến VKHDL:

Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT)

Tên tiếng Anh: Nuclear Non-Proliferation Treaty

Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí hạt nhân (NPT) là hiệp ước đa phương nhằm hạn chế sự phổ biến vũ khí hạt nhân (VKHN) của các nước trên thế giới, đặc biệt là năm cường quốc hạt nhân: Nga, Mỹ, Anh, Pháp và Trung Quốc. Các nước phê chuẩn Hiệp ước phải cam kết: Hạn chế, giảm trừ và sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Ngày bắt đầu ký kết hiệp ước: 1/7/1968

Ngày có hiệu lực: 5/3/1970 (mở rộng năm 1995)

Các nước đã ký: 191 nước trong đó có Việt Nam (1982)

Nội dung chính:

- Các nước có VKHN không được chuyển giao, viện trợ; không được hỗ trợ, khuyến khích, tác động việc sản xuất và sử dụng VKHN ở quốc gia phi hạt nhân. Các quốc gia phi hạt nhân không được nhận, tàng trữ các loại VKHN; không sản xuất dưới mọi hình thức và phải chấp nhận các điều khoản an toàn của Cơ quan Nguyên tử Quốc tế (IAEA) về việc sử dụng các loại vật liệu hạt nhân trong vùng lãnh thổ của nước mình.

- Quốc gia tham gia Hiệp ước phải có thiện chí đàm phán các biện pháp hữu hiệu nhằm chấm dứt cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân và giải trừ hoàn toàn VKHN dưới sự kiểm soát nghiêm ngặt và hiệu quả của cộng đồng quốc tế.

- Hiệp ước khuyến khích các quốc gia sản xuất, phát triển và sử dụng năng lương nguyên tử vì mục đích hòa bình.

Hiệp ước Cấm thử Hạt nhân toàn diện (CTBT)

Tên tiếng Anh: Comprehensive Nuclear-Test Ban Treaty

Hiệp ước Cấm thử hạt nhân toàn diện (CTBT) là hiệp ước đa phương cấm thử vũ khí hạt nhân và cấm để xảy ra vụ nổ hạt nhân ở bất cứ nơi đâu, bởi bất kỳ tổ chức, nhà nước nào.

Ngày bắt đầu ký kết hiệp ước: 24/9/1996

Các nước đã ký: 183 nước

Đã phê chuẩn: 164 nước trong đó có Việt Nam (1996)

Nội dung chính:

- Hiệp ước CTBT cấm thử hạt nhân dưới mọi hình thức;

- Cấm sản xuất nhiên liệu hạt nhân không vì mục đích hòa bình;

- Áp đặt định mức giới hạn vật liệu hạt nhân để sản xuất vũ khí hạt nhân.

Hiroshima hoang tàn, trơ trụi sau khi trở thành nơi đầu tiên chịu ảnh hưởng của vụ nổ bom nguyên tử tháng 3/1946.

Hiệp ước Cắt giảm và Hạn chế vũ khí tấn công chiến lược giữa Nga và Mỹ (New START)

Tên tiếng Anh: Treaty between The United States of America and the Russian Federation on Measures for the Further Reduction and Limitation of Strategic Offensive Arms

Ngày ký: 8/4/2010

Ngày có hiệu lực: 5/2/2011

Thời hạn: 10 năm kể từ ngày ký và có thể được gia hạn không quá 5 năm

Nội dung chính:

- Hiệp ước hạn chế số đầu đạn tên lửa chiến lược được triển khai của mỗi nước xuống còn 1.550 đầu đạn (bao gồm tên lửa đạn đạo xuyên lục địa; tên lửa đạn đạo từ tàu ngầm; tên lửa trang bị cho máy bay ném bom).

- Hạn chế tổng số bệ phóng mỗi bên

được triển khai hoặc không triển khai trên đất liền, trên tàu ngầm và từ máy bay ném bom xuống còn 800 mỗi bên.

- Cả Hoa Kỳ và Liên bang Nga phải cam kết thực hiện Hiệp ước trong vòng 7 năm kể từ ngày có hiệu lực. Trong giới hạn số đầu đạn cho phép, 2 bên có thể thay đổi linh hoạt sao cho phù hợp với cơ cấu tổ chức các lực lượng tấn công chiến lược của Quân đội mình.

Hiệp ước khu vực Đông Nam Á phi hạt nhân (SEANWFZ)

Tên tiếng Anh: South East Asian Nuclear-Weapon-Free- Zone Treaty

Ngày ký: 15/12/1995

Ngày có hiệu lực: 28/3/1997

Thành viên: 10 nước trong khu vực Đông Nam Á (Việt Nam phê chuẩn năm 1996)

Nội dung chính:

- Các quốc gia phê chuẩn Hiệp ước không được sản xuất, phát triển, sở hữu hay kiểm soát Vũ khí hạt nhân; không thử nghiệm hoặc sử dụng VKHN trong hay ngoài khu vực thực thi Hiệp ước; không được tìm kiếm hoặc nhận viện trợ VKHN; không hỗ trợ, khuyến khích việc sản xuất hoặc sử dụng trang thiết bị khí tài Hạt nhân ở các nước khác.

- Hiệp ước SEANWFZ không cho phép cung cấp nguồn hoặc nhiên liệu hạt nhân và trang thiết bị đến quốc gia phi hạt nhân. Đối với các quốc gia có sử dụng VKHN thì phải được sự cho phép của IAEA.

- Không tiêu hủy chất thải và vật liệu nhiễm phóng xạ xuống các vùng biển của khu vực.

Công ước Cấm phát triển, sản xuất, tàng trữ và sử dụng vũ khí Hóa học (CWC)

Tên tiếng Anh: Convention on the Prohibition of the Development, Production, Stockpiling and Use of Chemical Weapons and on Their Destruction

Ngày bắt đầu ký kết: 13/01/1993

Ngày có hiệu lực: 29/4/1997

Đã có 191 nước phê chuẩn trong đó có Việt Nam (13/01/1993). 01 nước đã ký nhưng chưa phê chuẩn là Israel

Nội dung chính:

- Công ước CWC cấm các nước phát triển, sản xuất hoặc yêu cầu sản xuất, tàng trữ và sử dụng vũ khí hoá học; đồng thời cũng không được chuyển đổi trực tiếp hay gián tiếp VKHH sang nước khác; không tham gia vào các chiến dịch quân sự có sử dụng chất độc hoá học; không tài trợ, khuyến khích hay xúi giục nước khác tham gia vào các hoạt động bị cấm theo Công ước.

- Các quốc gia Thành viên được yêu cầu phá huỷ toàn bộ kho vũ khí hoá học và các cơ sở sản xuất vũ khí hoá học mà họ sở hữu trong thời hạn không quá 10 năm sau khi thông qua hiệp ước.

- Công ước CWC không cho phép các nước được sử dụng chất chống bạo loạn như một phương tiện chiến tranh.

- Công ước xác định các loại VKHH dưới dạng sau:

1. Các hóa chất độc và tiền chất của chúng, trừ trường hợp được sử dụng cho những mục đích không bị Công ước cấm với số lượng và chủng loại phù hợp với các mục đích đó.
2. Đạn dược và trang thiết bị được thiết kế đặc biệt để sử dụng các độc tính của các hóa chất độc và tiền chất (quy định tại Khoản 1) Điều này nhằm gây thương vong lớn hoặc các tác hại khác.
3. Bất kỳ loại trang thiết bị nào được thiết kế đặc biệt để dùng trực tiếp các loại đạn dược và thiết bị quy định tại Khoản 2 Công ước.
4. Công ước Cấm phát triển, sản xuất, tàng trữ và sử dụng vũ khí Sinh học (BTWC)

Tên Tiếng Anh: Convention on the Prohibition of the Development, Production and Stockpiling of Bacteriological (Biological) and Toxin Weapons

Ngày bắt đầu: 10/4/1972

Ngày có hiệu lực: 26/3/1975

173 thành viên đã phê chuẩn, 9 nước đã ký nhưng chưa phê chuẩn.

Nội dung chính:

- Cấm các nước tham gia Công ước không được phát triển, sản xuất, và tàng trữ các dạng độc tố, tác nhân sinh học hoặc vi rút gây bệnh mà không chứng minh được chúng sử dụng cho mục đích hòa bình.

- Cấm không phát triển, sản xuất, tàng trữ, buôn bán các loại vũ khí, trang thiết bị, phương tiện vận chuyển các loại vi rút gây bệnh, độc tố, tác nhân sinh học được sử dụng cho các cuộc xung đột vũ trang.

- Cấm buôn bán chuyển nhượng sang nước khác; hoặc khuyến khích sản xuất các loại tác nhân sinh học, chất độc, vũ khí sinh học./.