Những điểm nóng khủng bố trên thế giới hiện nay

Các quốc gia Hồi giáo nằm trong danh sách hàng đầu các mục tiêu tấn công của chủ nghĩa khủng bố thánh chiến trong năm 2014 và 2015. Từ giữa tháng 6/2014 đến tháng 11/2015, các quốc gia có nhiều người thiệt mạng nhất do nhóm khủng bố IS gây ra là Ai Cập (289), Nigeria (272) và Yemen (250).

Tại Châu Phi, bán đảo Ả Rập và châu Á, nhóm Boko Haram cam kết trung thành với IS, gia tăng các cuộc tấn công chống lại dân thường và mở rộng hoạt động sang các nước như Chad, Niger và Cameroon. Libya và Tunisia cũng là chiến trường khủng bố đẫm máu.

Indonesia, nước có dân số Hồi giáo lớn nhất trên thế giới đã trở thành mục tiêu của IS. Tổ chức này đã lên tiếng nhận trách nhiệm về vụ tấn công ngày 14/01/2016 tại thủ đô Jakarta, làm 7 người chết.

 Thổ Nhĩ Kỳ quốc gia thường xuyên là mục tiêu của các cuộc tấn công đẫm máu mà Ankara đổ trách nhiệm cho IS. Tuy nhiên, IS chưa bao giờ thừa nhận đã gây ra bất kỳ cuộc tấn công nào trên lãnh thổ của Thổ Nhĩ Kỳ.

Tại châu Âu, Bỉ, Pháp, Đức đã trở thành quốc gia phương Tây bị IS tấn công đẫm máu nhất trong năm 2015, 2016.

Cảnh sát bao vây hiện trường một vụ nổ tại Paris đêm 13/11/2015

Ảnh: VTC News

Những vụ khủng bố gần đây

Từ đầu năm 2015 đến nay, nước Pháp đã phải hứng chịu hàng loạt vụ tấn công khủng bố đẫm máu. Điển hình là ngày 07/01/2015, trụ sở tuần báo Charlie Hebdo ở Thủ đô Paris bị tấn công làm 12 người thiệt mạng, 11 người khác bị thương. Ngày 13/11/2015, những kẻ khủng bố thực hiện hàng loạt vụ tấn công vào 7 địa điểm tại thủ đô Paris, làm ít nhất 158 người thiệt mạng và rất nhiều người khác bị thương. Tổng thống Pháp phải ban bố tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc, đóng cửa biên giới nhằm ngăn những kẻ khủng bố có thể đến Pháp. Trong các địa điểm bị khủng bố, vụ tấn công và bắt cóc con tin ở rạp hát Bataclan là nghiêm trọng nhất với ít nhất 118 người thiệt mạng. Ngày 14/7/2016, một chiếc xe tải đã lao vào đám đông xem pháo hoa ngày Quốc khánh Cộng hòa Pháp ở thành phố Nice khiến ít nhất 84 người thiệt mạng và hơn 150 người bị thương. Đây không phải lần đầu tiên các tên khủng bố sử dụng xe ô tô để tấn công những địa điểm công cộng.

Tại Iraq, ngày 03/7/2016, hai vụ nổ đã xảy ra tại thủ đô Baghdad làm 250 người thiệt mạng. Xe tải chứa chất nổ đã được kích hoạt ở các khu chợ đông đúc thuộc quận Karrada và Shaab khi các gia đình đang mua sắm trong kỳ nghỉ cuối mùa lễ Ramadan; trong số những người chết ở quận Karrada, có 25 trẻ em và 20 phụ nữ. Tổ chức Nhà nước Hồi giáo IS nhận trách nhiệm vụ đánh bom này.

Tại Thổ Nhĩ Kỳ, lúc 18 giờ 43 phút ngày 13/3/2016 (giờ địa phương), một quả bom phát nổ gần một tòa án và trụ sở của Bộ Tư Pháp và Nội vụ Thổ Nhĩ Kỳ khiến 34 người thiệt mạng. Trước đó, ngày 18/02, một vụ đánh bom bằng ô tô nhằm vào quân đội Thổ Nhĩ Kỳ ở giữa trung tâm thủ đô Ankara làm ít nhất 28 người chết và 60 người bị thương.

Tại Bỉ, sáng ngày 22/3/2016 đã xảy ra hàng loạt các vụ nổ bom tại sân bay Zaventem và các ga tàu điện ngầm ở thủ đô Brussels. Hai vụ nổ do đánh bom liều chết làm rung chuyển sân bay ở Brussels vào giờ cao điểm sáng; một vụ nổ khác xảy ra ở ga tàu điện ngầm Maelbeek làm ít nhất 34 người chết, 230 người bị thương. Nhà nước Hồi giáo (IS) nhận trách nhiệm vụ đánh bom. Các cuộc tấn công khủng bố dây chuyền diễn ra chỉ vài ngày sau khi cảnh sát Bỉ bắt được nghi phạm chính trong các vụ khủng bố đẫm máu tại Paris. Cảnh sát Bỉ nghi ngờ đây là hành động trả thù cho vụ bắt giữ kẻ khủng bố này.

Ngày 5/8/2016 cảnh sát Indonesia đã bắt giữ 6 nghi phạm khủng bố thuộc tổ chức KGR vì âm mưu phóng tên lửa từ Batam tấn công Vịnh Marina của Singapore. Cảnh sát còn phát hiện nhiều vũ khí tại các địa điểm bắt giữ nghi phạm. Cảnh sát và các cơ quan chức năng khác của Singapore đã và đang tăng cường các biện pháp an ninh nội địa và biên giới để phòng tránh nguy cơ tấn công khủng bố.

Những điểm mới trong hoạt động khủng bố

Mục tiêu bọn khủng bố lựa chọn rất đa dạng, phạm vi được mở rộng hơn trước đây, tập trung vào các trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, nơi công cộng tập trung đông người, những nơi được coi là biểu tượng quốc gia.  Đáng chú ý, hiện nay chúng thường lựa chọn các mục tiêu “mềm” chủ yếu là dân thường không có sức phản kháng nhưng làm ảnh hưởng và mức độ tổn thất là rất lớn. Lợi dụng sự phát triển của công nghệ thông tin, hiện trường các vụ khủng bố nhanh chóng được lan truyền đi khắp thế giới, tạo ra cảnh tượng sợ hãi, kinh hoàng cho người dân, thu hút sự chú ý của những kẻ khủng bố cực đoan, giúp chúng truyền đi thông điệp chính trị của mình tới số đông người dân trên khắp thế giới… Ngoài ra, chúng còn chuyển hướng mục tiêu vào nội địa các quốc gia có phần tử khủng bố cư trú. Cũng không ít mục tiêu những kẻ khủng bố lựa chọn là nhằm mục đích trả thù và thách thức cộng đồng quốc tế; vụ tấn công trụ sở tuần báo Charlie Hebdo (Pháp) hay các vụ nổ bom tại thủ đô Brussels (Bỉ) chính là lời đáp trả trước các hành động của Pháp ở Sirya và Iraq hay những ai đã nhạo báng đức tin của chúng.

Bên cạnh các phương thức, thủ đoạn truyền thống, hiện nay các tổ chức khủng bố đã sử dụng nhiều thủ đoạn mới với mức độ tàn bạo, khó lường hơn. Vụ xả súng ở Đức, Mỹ hay vụ dùng dao tấn công giết hại dân thường ở Pháp, Anh cho thấy phương thức tấn công máu lạnh, cực kỳ tàn bạo mà bọn khủng bố áp dụng trong thời gian gần đây. Phương thức chặt đầu con tin rồi tung lên mạng Internet mà IS áp dụng ít tốn kém nhưng lại tác động mạnh hơn các vụ đánh bom tự sát đẫm máu diễn ra ở Trung Đông, làm cho người dân hoang mang, sợ hãi, lo lắng bất an. Ngoài ra, các tổ chức khủng bố sử dụng trẻ em và gia súc mang bom, vũ khí hóa học, các thiết bị nổ tự tạo... Công cụ mà bọn khủng bố sử dụng không chỉ là bom, thuốc nổ mà cả những công cụ thông thường như dao, búa, các phương tiện giao thông, cao hơn nữa là các loại vũ khí công nghệ cao như sử dụng tên lửa để thực hiện các vụ tấn công khủng bố xuyên biên giới; tấn công mạng máy tính, sử dụng tin tặc tiến hành các vụ tấn công mạng mà điển hình là vụ tấn công của IS ngày 9/4/2016 nhằm vào Đài truyền hình TV5 Monde của Pháp làm tê liệt hoạt động của 11 kênh truyền hình.

Trong bối cảnh bị thu hẹp về phạm vi lãnh thổ do cộng đồng quốc tế nỗ lức đẩy mạnh cuộc chiến chống khủng bố, hiện nay các tổ chức khủng bố đã và đang thay đổi chiến thuật mà một trong những chiến thuật được chúng áp dụng là khuyến khích các phần tử ủng hộ ở trong nước hoặc các phần tử chiến binh ở nước ngoài tham chiến tại các khu vực xung đột hồi hương tiến hành các vụ khủng bố ngay tại nơi chúng sinh sống, bởi các phần tử này hoàn toàn có khả năng tự lên kế hoạch và tiến hành các vụ khủng bố khi tổ chức phát đi thông điệp tấn công qua Internet hoặc mạng xã hội. Thế giới cũng đã phải chứng kiến nhiều vụ tấn công quy mô nhỏ nhưng để lại hậu quả nghiêm trọng và gây tác động lớn của những “con sói đơn độc” không hoạt động theo mạng lưới, cũng không có trong danh sách các nghi can khủng bố mà cơ quan an ninh các nước phương Tây theo dõi; các vụ khủng bố ở Anh, Mỹ cho thấy chỉ một vài đối tượng cũng đã gieo rắc nỗi sợ hãi cho người dân và gây khó khăn cho các cơ quan an ninh.

Chiến thuật gieo rắc nỗi sợ hãi và chết chóc được các phần tử khủng bố triệt để sử dụng với mức độ ngày càng tàn bạo hơn; chúng tính toán, lựa chọn thời điểm thích hợp để làm tăng tính hiệu quả của các hành động khủng bố, như vụ khủng bố bằng xe tải ở thành phố Nice đúng ngày Quốc khánh Cộng hòa Pháp hay các vụ tấn công khủng bố ở Iraq, Arabia Saudi được IS thực hiện đúng vào dịp tháng lễ Ramadan của người Hồi giáo, bởi vì người Hồi giáo quan niệm hy sinh trong tháng lễ này là cái chết có giá trị hơn bất cứ thời điểm nào trong năm, điều đó đã được IS triệt để lợi dụng, kêu gọi “tử vì đạo”, lôi cuốn thêm nhiều phần tử thánh chiến tham gia.

Về quy mô, cơ cấu tổ chức và phát triển lực lượng, hiện nay nhiều tổ chức khủng bố lớn đang dần tách thành các chi nhánh nhỏ nhưng mức độ hoạt động tinh vi hơn, mang dấu ấn cá nhân nhiều hơn. Để chỉ đạo và phối hợp hành động, chúng đã sử dụng công nghệ thông tin có các phần mềm liên lạc ẩn trên mạng để che giấu tung tích. Hoạt động khủng bố hiện nay không nhất thiết phải lên kế hoạch một cách tỷ mỷ, có sự chỉ đạo từ trên xuống, mà chỉ cần các phần tử khủng bố được “tẩy não”, có tư tưởng cực đoan, có điều kiện và thời cơ là chúng tiến hành khủng bố. Bên cạnh đó, một số tổ chức khủng bố phát triển quy mô lớn, có tổ chức chặt chẽ như IS; đây là tổ chức khủng bố được tổ chức theo mô hình Nhà nước với những thiết chế hoàn chính như tòa án, cảnh sát, nhà tù, trường học… Với tham vọng thành lập một nhà nước Hồi giáo, IS đã nhận được sự hưởng ứng và gia nhập của các phần tử khủng bố cực đoan ở Trung Đông, châu Âu, châu Mỹ. Một số chỉ huy của IS từng là các sỹ quan quân đội của chính quyền Saddam Hussein trước đây, thậm chí có cả phần tử từng được Mỹ đào tạo về chống khủng bố, vì vậy chúng tỏ ra rất thiện chiến và hoạt động rất bài bản, lại sở hữu vũ khí hạng nặng nên chúng nhanh chóng chiếm được các vùng lãnh thổ rộng lớn ở Iraq, Syria…

Một điểm đáng chú ý là hiện nay, các tổ chức khủng bố triệt để khai thác các mạng xã hội để truyền bá tư tưởng cực đoan, tuyển chọn và huấn luyện các chiến binh thánh chiến, nhất là thế hệ trẻ. Những hình ảnh về hành quyết những người từ chối cải đạo theo IS được tán phát trên mạng một mặt gây hoang mang trong dư luận, mặt khác kích động các đối tượng cực đoan thực hiện theo chúng. Đây là cách thức chúng truyền cảm hứng cho các phần tử đã bị tiêm nhiễm tư tưởng thánh chiến và là cách tuyển mộ lực lượng cho IS.

Đâu là nguyên nhân

Toàn cầu hóa một mặt mang lại lợi ích to lớn cho các nước phát triển, nhưng cũng tạo ra không ít khó khăn, thách thức cho các nước nghèo và đang phát triển; nạn thất nghiệp tràn lan, chênh lệch giàu nghèo gia tăng dẫn tới bất bình đẳng xã hội; toàn cầu hóa cũng đã gạt một bộ phận dân chúng ra ngoài tiến trình phát triển. Tình trạng đói nghèo, trình độ dân trí thấp, sự suy thoái về đạo đức, mất niềm tin làm cho thế hệ trẻ dễ ngả theo sự lôi kéo, kích động của các tổ chức khủng bố; chủ nghĩa khủng bố lợi dụng tâm lý tuyệt vọng, mất niềm tin vào tương lai, để gieo rắc tư tưởng hận thù, phản kháng. Không ít thành viên hoạt động trong những mạng lưới khủng bố toàn cầu là những thanh niên trong độ tuổi 20 đến từ châu Phi, Đông Nam Á, khu vực Viễn Đông, Trung Đông…

Toàn cầu hóa dễ làm xóa mờ bản sắc văn hóa dân tộc, tôn giáo; mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo bị một số cường quốc lợi dụng để tranh giành ảnh hưởng. Mặt khác, các đối tượng có tư tưởng dân tộc hẹp hòi, tôn giáo cực đoan đã tận dụng những phần tử quá khích để kích động gieo rắc hận thù, tạo nên những hành động phản kháng chính quyền.

Sự bùng nổ thông tin, các trang mạng xã hội cũng là nguyên nhân gia tăng khủng bố. Chính các trang mạng xã hội đã vô tình trở thành đồng minh của chủ nghĩa khủng bố quốc tế, tạo điều kiện cho những hoạt động khủng bố diễn ra thuận lợi hơn bao giờ hết. Một vụ đánh bom tự sát tại Iraq có thể gây chấn động thế giới chỉ trong vòng vài phút, gây ra tâm lý sợ hãi trên toàn cầu.

Chủ nghĩa dân tộc cực đoan và chủ nghĩa tôn giáo cực đoan, cũng là một nguyên nhân quan trọng làm ga tăng khủng bố trong thời gian gần đây và được coi là một trong những nguồn gốc dai dẳng nhất, mạnh mẽ nhất và nguy hiểm nhất khiến phát sinh chủ nghĩa khủng bố. Trong khi đó, chủ nghĩa tôn giáo cực đoan khiến các tín đồ tôn thờ Đấng tối cao một cách mù quáng, dẫn đến việc hoàn toàn tin tưởng vào “kẻ đại diện” của Người để dễ dàng bị lợi dụng.

Một nguyên nhân quan trọng tạo ra khủng bố là chủ nghĩa cường quyền với cách hành xử áp đặt của kẻ mạnh; quyền con người bị chà đạp, chủ quyền quốc gia không được tôn trọng, lợi ích dân tộc, tôn giáo không được bảo đảm là môi trường thuận lợi để chủ nghĩa khủng bố phát triển.

Với những mối đe dọa mới, các phương thức, thủ đoạn tinh vi và cực kỳ nguy hiểm của các tổ chức khủng bố, đang đặt ra một thách thức to lớn cho các quốc gia trong việc chung tay ngăn chặn chủ nghĩa khủng bố, các nước, các khu vực trên thế giới cần phải hợp tác chặt chẽ, toàn diện trong cuộc đấu tranh để loại trừ khủng bố ra khỏi đời sống nhân loại.