Quá trình xây dựng MTVH là quá trình tạo nên sự vận hành tổng hợp, toàn diện cả về chính trị, tâm lý, cảnh quan và đời sống, tác động tích cực vào nhận thức, tình cảm của các quân nhân, thúc đẩy họ hoàn thiện bản thân, hăng hái phấn đấu, tu dưỡng và rèn luyện, xây dựng mối đoàn kết tốt trong cán bộ, chiến sỹ góp phần xây dựng đơn vị VMTD. Quá trình xây dựng MTVH ở các đơn vị trong Binh chủng Hóa học cũng chính là quá trình phấn đấu xây dựng các giá trị văn hóa mới, bù đắp những giá trị văn hóa còn thiếu hụt, tạo ra môi trường sống trong lành và đấu tranh loại bỏ, ngăn chặn tư tưởng tiêu cực, bảo thủ, lạc hậu và những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” xâm nhập vào trong đơn vị.

Tiết mục văn nghệ đạt giải cao trong Liên hoan nghệ thuật quần chúng Binh chủng Hóa học lần thứ X năm 2018

Trong những năm qua, thực hiện nghị quyết, chỉ thị, hướng dẫn của trên nhất là Nghị quyết Trung ương 4 (khoá XII) về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" xâm nhập vào đơn vị. Đảng ủy, Thủ trưởng Bộ tư lệnh Binh chủng luôn quán triệt sâu sắc Nghị quyết và các cuộc vận động của Đảng trong Quân đội, nhất là Cuộc vận động  "Xây dựng môi trường văn hoá tốt đẹp, lành mạnh, phong phú trong quân đội" gắn với Phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá" đã triển khai thực hiện nghiêm túc, toàn diện, đạt hiệu quả thiết thực. Đời sống văn hoá, tinh thần của cán bộ, chiến sĩ ngày càng được nâng cao; xây dựng được hình ảnh người chiến sỹ Hoá học có đầy đủ phẩm chất của con người mới Việt Nam, đã thể hiện rõ phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, thực sự gắn bó máu thịt với Nhân dân, sẵn sàng hy sinh thầm lặng, chấp nhận thiệt thòi vì một môi trường an toàn, trong sạch và cuộc sống yên bình của Nhân dân; nội bộ đoàn kết, thống nhất, tình cảm đồng chí, đồng đội, tình cảm quân dân được củng cố; cảnh quan môi trường doanh trại khang trang, chính quy, xanh, sạch, đẹp, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu hưởng thụ văn hoá, tinh thần của bộ đội; công tác đấu tranh chống quan điểm tiêu cực, sai trái, thù địch, phản động, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" thành nền nếp, đạt hiệu quả thiết thực góp phần chống lại mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch; giữ vững trận địa chính trị, tư tưởng ở cơ quan, đơn vị. 100% cán bộ, chiến sỹ có bản lĩnh chính trị vững vàng; không có cán bộ, chiến sĩ nói, viết, làm trái với đường lối, quan điểm của Đảng, Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước hoặc có biểu hiện "tự diễn biến", “tự chuyển hóa” xâm nhập vào đơn vị; góp phần tô thắm thêm hình ảnh "Bộ đội Cụ Hồ" và người chiến sỹ Hoá học trong thời kỳ mới. Có được kết quả trên Binh chủng thực hiện đồng bộ các giải pháp trong đó thực hiện tốt các nội dung sau:

Làm tốt công tác giáo dục nâng cao trình độ hiểu biết về lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, sự giác ngộ sâu sắc về mục tiêu, lý tưởng chiến đấu cũng như nhận thức của cán bộ, chiến sĩ về nhiệm vụ chính trị, về các giá trị văn hóa tiêu biểu của Đảng, của dân tộc, quân đội và nhiệm vụ của Bộ đội Hóa học sẽ là cơ sở cốt lõi, nền tảng bảo đảm tính định hướng chính trị cho quá trình xây dựng MTVH ở đơn vị cơ sở. Môi trường văn hóa bao giờ cũng phản ánh dấu ấn về phương diện văn hóa của các chế độ xã hội trong từng giai đoạn lịch sử khác nhau, trong đó, hệ tư tưởng của giai cấp cầm quyền, bản sắc văn hóa dân tộc giữ vai trò định hướng chủ đạo cho sự phát triển MTVH của mỗi thời kỳ. Việc thường xuyên giáo dục nắm chắc quan điểm của Đảng về văn hóa, kịp thời đề ra quy chế, quy định và sự nhạy bén trong chỉ đạo, triển khai của các cấp ủy, chính ủy, người chỉ huy đối với công tác văn hóa nói chung, xây dựng MTVH nói riêng, là yếu tố quan trọng góp phần thành công trong thực hiện cuộc vận động “Xây dựng đơn vị văn hóa” trong thời gian qua.

 Cùng với việc thường xuyên giáo dục nâng cao trình độ lý luận, quán triệt cho cán bộ, chiến sĩ thấm nhuần sâu sắc quan điểm của Đảng về “xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc”, nắm chắc nội dung các chỉ thị, quy định và quy chế về “xây dựng môi trường văn hóa”, “đơn vị văn hóa” của BQP và TCCT, lãnh đạo, chỉ huy các đơn vị phải coi trọng việc bồi dưỡng cho cán bộ, chiến sĩ những giá trị và truyền thống văn hóa tiêu biểu của Đảng, của dân tộc và Quân đội, truyền thống “phòng chống tốt, chiến đấu giỏi” của Bộ đội Hóa học; định hướng về mô hình con người mới Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, để từ đó giúp cho cán bộ, chiến sĩ nâng cao chất lượng quá trình “nhập thân văn hóa”, có đủ kiến thức và bản lĩnh tham gia xây dựng và làm chủ MTVH ở đơn vị.

Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, hệ thống thang giá trị xã hội đang có những biến động, thay đổi. Hiện nay đã xuất hiện những tư tưởng quá coi trọng phát triển đời sống vật chất thuần túy, coi nhẹ những giá trị văn hóa, tinh thần truyền thống, cổ súi nền văn hóa lai căng, hưởng thụ, tầm thường; quan điểm phát triển bằng mọi giá, phát triển không tính đến môi sinh, môi trường đã dẫn đến kết cục mức sống vật chất của nhân dân tuy được cải thiện nhưng các giá trị tinh thần bị bào mòn, bị suy giảm, môi trường, môi sinh bị hủy hoại, bị cạn kiệt. Trong đội ngũ cán bộ, đảng viên xuất hiện tư tưởng mơ hồ mất cảnh giác trước âm mưu thủ đoạn của các thế lực thù địch; việc phổ biến, quán triệt các chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước tới đảng viên ở cơ sở chất lượng thấp; công tác giáo dục chính trị tư tưởng, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, rèn luyện đạo đức, lối sống cho cán bộ, đảng viên ở cơ sở còn nhiều hạn chế; tình trạng phai nhạt lý tưởng, giảm sút ý chí phấn đấu, thiếu gương mẫu về đạo đức, lối sống, tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí của một bộ phận cán bộ, đảng viên, có cả cán bộ lãnh đạo, quản lý và cấp uỷ viên ở các cấp chưa được đẩy lùi, nhất là Đảng ta chỉ ra 27 biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống, "tự diễn biến", “tự chuyển hóa” hiện nay của cán bộ, đảng viên đã minh chứng điều đó. Những hạn chế đó đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc xây dựng MTVH trong xã hội và trong quân đội, đơn vị. Vì thế, tăng cường công tác giáo dục chính trị, bồi dưỡng lý luận cho cán bộ, chiến sĩ, đồng thời kiên quyết đấu tranh với những tư tưởng lệch lạc, sai trái, hướng mọi hoạt động giáo dục ở đơn vị vào việc “Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học” là nội dung quan trọng hàng đầu trong xây dựng MTVH ở cơ quan, đơn vị trong Binh chủng hiện nay.

Xây dựng bầu không khí tâm lý dân chủ, đoàn kết của tập thể quân nhân là yếu tố có vai trò quan trọng để xây dựng môi trường văn hóa tại đơn vị. Bầu không khí tâm lý dân chủ, đoàn kết có ảnh hưởng mạnh mẽ tới các hoạt động chung của đơn vị, trong tập thể có bầu không khí tâm lý thuận hoà, được tổ chức một cách chặt chẽ với những tình cảm tích cực, các mối quan hệ được giải quyết hài hòa trên cơ sở mục tiêu, nhiệm vụ chung sẽ góp phần tăng cường đoàn kết trong đơn vị, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nhân cách, năng lực của cán bộ, chiến sĩ một cách đầy đủ nhất, giúp các quân nhân tự điều chỉnh hành vi, cách ứng xử của bản thân phù hợp với yêu cầu, mục đích chung của tập thể. Trái lại, ở một đơn vị mà bầu không khí tẻ nhạt, căng thẳng, mất đoàn kết, áp lực tâm lý bị đè nén sẽ tạo ra cảm xúc, tâm trạng tiêu cực cho các quân nhân, dễ hình thành nên các nhóm không chính thức, đối nghịch với tập thể, quân nhân ít gắn bó với tập thể, ít quan tâm giúp đỡ lẫn nhau, nảy sinh nhiều mâu thuẫn nội bộ, hay xảy ra cãi lộn, đấu đá, mất đoàn kết nội bộ.

Bầu không khí tâm lý đơn vị phản ánh các mối quan hệ người - người trong môi trường quân sự, trong đó quan hệ giữa cấp trên với cấp dưới, quan hệ giữa các quân nhân với nhau là những mối quan hệ có vai trò nòng cốt. Phong cách, tác phong công tác, tính gương mẫu của lãnh đạo, chỉ huy có ảnh hưởng to lớn đến kết quả xây dựng bầu không khí tâm lý của đơn vị, khi cán bộ lãnh đạo, chỉ huy có năng lực, phẩm chất tốt, luôn gương mẫu trong cuộc sống, công minh, khách quan và đúng mức trong khen thưởng và xử phạt,  khoan dung, nhân ái, đoàn kết thì sẽ khích lệ được mọi người hăng hái phấn đấu, thúc đẩy cán bộ, chiến sĩ hoạt động tích cực, phát huy hết khả năng của mình để cống hiến cho tập thể góp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ. Trái lại, nếu mối quan hệ của các quân nhân kém thân thiện, không thống nhất, thậm chí có ác cảm, thì bầu không khí tâm lý sẽ nặng nề, u ám, căng thẳng và từng quân nhân sẽ mất dần ý chí phấn đấu, rèn luyện, xuất hiện tư tưởng chán nản, bê trễ, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” sẽ xuất hiện.

Nhận thức, thái độ của quân nhân về nghĩa vụ của bản thân và ý thức trách nhiệm của họ đối với nhiệm vụ được giao là yếu tố quan trọng hình thành nên bầu không khí tâm lý tích cực. Khi quân nhân nhận thức được tính chất thiêng liêng, cao cả, trách nhiệm chính trị trước công việc mình đang đảm nhiệm, họ sẽ có trạng thái tâm lý phấn khích, hứng thú vui vẻ, nhiệt tình, hăng say làm việc. Ngược lại, nếu các quân nhân coi việc thực hiện nhiệm vụ là bắt buộc, cứng nhắc, gò bó thì họ sẽ thực hiện nhiệm vụ với thái độ miễn cưỡng, bực bội, thiếu nhiệt tình, không có sự sáng tạo, dễ nảy sinh trạng thái tiêu cực, chán ghét công việc, kết quả hoạt động không cao.

Quá trình xây dựng và duy trì bầu không khí tâm lý tích cực, cần chú ý đấu tranh khắc phục hiện tượng “trung bình chủ nghĩa” của cán bộ, chiến sĩ và tư tưởng “quan liêu, độc đoán, gia trưởng” của lãnh đạo, chỉ huy đơn vị. Tình trạng nể nang, né tránh, ngại va chạm, thấy đúng không dám bảo vệ, thấy sai không dám đấu tranh, công tác, rèn luyện với kết quả “tầm tầm” không có sự cố gắng, tìm tòi sẽ là nguyên nhân triệt tiêu dần tinh thần tự giác, tích cực phấn đấu của quân nhân. Khi yếu tố tích cực không được vun trồng, cổ vũ, người có công không được khẳng định, nêu gương thì sự hăng hái, nỗ lực của các thành viên tích cực trong tập thể quân nhân sẽ dần bị thay thế bằng tình trạng “nửa vời”, “được chăng hay chớ”, “ngồi yên chờ thời” tập thể đó khó có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ. Tình trạng quan liêu, độc đoán, gia trưởng của lãnh đạo, chỉ huy thường dẫn tới việc vi phạm nguyên tắc, chế độ sinh hoạt, thiếu dân chủ trong công tác…là những nguyên nhân làm xói mòn lòng tin của cán bộ, chiến sĩ, gây ra sự hoài nghi, đố kỵ trong tập thể quân nhân, tình trạng cục bộ, mất đoàn kết trong đơn vị thì bầu không khí tâm lý tích cực ở các đơn vị cơ sở  dần dần bị triệt tiêu.

Trong mối quan hệ với các nội dung của MTVH, cảnh quan môi trường xanh sạch, đẹp được đánh giá ở sự hài hòa cảnh vật trong không gian sống, khả năng tạo ấn tượng và cảm xúc của cảnh quan đối với con người. Tác động từ cảnh quan môi trường lên hoạt động của cán bộ, chiến sĩ thường mang tính trực tiếp, mạnh mẽ và nhanh chóng.

Cảnh quan môi trường là sự kết hợp của các yếu tố hữu hình, đ­ược tạo ra dưới tác động của tất cả những thành phần môi trường tự nhiên và những hoạt động có chủ đích của con người, đem lại những hiệu quả nhất định về mặt thẩm mỹ, là đối tượng để cán bộ, chiến sĩ thưởng thức, thư giãn, khám phá và thụ hưởng, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho các quân nhân. Cảnh quan môi trường ở  đơn vị là kết quả sự kết hợp quá trình xây dựng, tôn tạo, lưu giữ và bảo vệ toàn bộ những yếu tố hữu hình như doanh trại, sân chơi, bể bơi, công trình thanh niên, vườn hoa, cây cảnh, hệ thống panô, khẩu hiệu… tạo nên diện mạo kiến trúc của đơn vị hài hòa, đẹp mắt, chính quy thống nhất. Để có được cảnh quan môi trường sáng, xanh, sạch, đẹp cùng với việc sử dụng có hiệu quả, đúng mục đích nguồn kinh phí trên cấp, các đơn vị cần phát huy tinh thần năng động, sáng tạo của bộ đội, khai thác, huy động sức mạnh tổng hợp trong quá trình xây dựng cảnh quan ở đơn vị, đặc biệt chú trọng khai thác tiềm năng tự vận động, sáng tạo của cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị, tạo ra khả năng xây dựng cảnh quan vừa đa dạng, vừa phù hợp với điều kiện môi trường thiên nhiên, đáp ứng hoạt động đặc thù quân sự của bộ đội, góp phần vào thành công của cuộc vận động “Xây dựng môi trường văn hóa” trong đơn vị.

Bảo đảm tốt đời sống vật chất, tinh thần cho bộ đội là yếu tố mang tính hệ quả tổng hợp các nội dung của MTVH trong đơn vị. Trong một MTVH có tính định hướng chính trị tốt, có bầu không khí tâm lý tích cực, có cảnh quan hài hòa, thẩm mỹ, tất yếu đời sống vật chất, tinh thần của bộ đội sẽ được nâng lên. Ngược lại, khó có thể nói đời sống vật chất, tinh thần của cán bộ, chiến sĩ là tốt nếu môi trường của đơn vị không tốt, bầu không khí tâm lý căng thẳng, thiếu hòa đồng. Đời sống vật chất, tinh thần được bảo đảm sẽ góp phần củng cố lòng tin của cán bộ, chiến sĩ vào Đảng vào chế độ, Quân đội, đơn vị, xây dựng tình cảm, trách nhiệm của người quân nhân với chức trách, nhiệm vụ được giao, đồng thời là cơ sở để hình thành tư tưởng gắn bó, yêu mến đơn vị, yêu thương đồng chí, đồng đội; tạo ra bầu không khí tâm lý tích cực, đoàn kết, thống nhất cao.

Trong điều kiện cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư (cách mạng 4.0) hiện nay, cùng với việc coi trọng tận dụng tối ưu mọi khả năng, phương tiện có trong đơn vị để nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho cán bộ, chiến sĩ, lãnh đạo, chỉ huy các đơn vị cần đặc biệt quan tâm bảo đảm tính định hướng, tính chiến đấu của các hoạt động văn hóa, góp phần nâng cao “sức đề kháng” và “khả năng miễn dịch” cho bộ đội trong quá trình thụ hưởng và sáng tạo văn hóa tại đơn vị. Tăng cường công tác giáo dục, định hướng tư tưởng, nâng cao nhận thức, bản lĩnh “nhập thân văn hóa” cho bộ đội; tích cực kiểm tra, quản lý chặt các kênh thông tin, truyển tải văn hóa của đơn vị; thường xuyên tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, tạo sân chơi lành mạnh cho bộ đội chính là những biện pháp kết hợp giữa xây và chống một cách hiệu quả trong quá trình duy trì đời sống văn hoá lành mạnh và đấu tranh chống lại tư tưởng tiêu cực, phản động, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, ngăn chặn những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" xâm nhập vào đơn vị.

Xây dựng môi trường văn hóa vừa là tiêu chí thể hiện bản chất, truyền thống tốt đẹp của Quân đội nhân dân Việt Nam, truyền thống “phòng chống tốt, chiến đấu giỏi” của Bộ đội Hóa học, vừa góp phần tạo nên môi trường rèn luyện, hoàn thiện nhân cách người quân nhân; thực tiễn quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội ta đã chỉ rõ “xây dựng môi trường văn hóa” chính là giải pháp có hiệu quả nhằm cải thiện và nâng cao chất lượng đời sống văn hóa tinh thần của toàn quân, góp phần xây dựng quân đội vững mạnh toàn diện, tăng cường khả năng sẵn sàng chiến đấu của các đơn vị. Ngày nay, đứng trước yêu cầu nhiệm vụ cách mạng và yêu cầu xây dựng Quân đội trong giai đoạn mới, nội dung xây dựng đơn vị văn hóa có ý nghĩa rất quan trọng và đang xuất hiện nhiều cơ hội, thách thức, đòi hỏi các đơn vị cần tiếp tục làm tốt công tác quán triệt, giáo dục, gắn chặt quá trình “Xây dựng đơn vị văn hóa” với Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống mới”, duy trì có hiệu quả Cuộc vận động “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức phong cách Hồ Chí Minh”; làm chuyển biến mạnh mẽ về rèn luyện kỷ luật, xây dựng nền nếp chính quy và cải cách hành chính ở tất cả các cấp; “Xây dựng môi trường văn hóa” trong đơn vị như là “hàng rào tinh thần” vững chắc, liệu pháp,  “liều thuốc” miễn dịch ngăn ngừa văn hóa phẩm đồi trụy và đấu tranh ngăn chặn các biểu hiện tiêu cực, lạc hậu, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống xâm nhập vào đơn vị; xây dựng hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”, người chiến sĩ Phòng hóa mẫu mực trong lòng nhân dân, xứng đáng là đội quân được Đảng và Bác Hồ kính yêu trực tiếp giáo dục và rèn luyện, đội quân sinh ra từ nhân dân, vì nhân dân mà chiến đấu./.