Nhớ lại trong các chuyến công tác tại Đà Nẵng, Đồng Nai, Phú Yên, Lạng Sơn... tham gia xử lý chất độc còn tồn lưu sau chiến tranh, chúng tôi đã được gặp và làm việc cùng với cán bộ, nhân viên của Viện Hóa học - Môi trường quân sự, nơi đâu người dân cũng yêu quý, gọi các anh với cái tên trìu mến “Chiến sĩ môi trường”. Nghe nhắc đến tên gọi ấy, anh Lý tươi cười bảo: “Với chúng tôi, danh xưng đó thật cao quý. Mỗi cán bộ, nhân viên của Viện đều ý thức được cần phải nỗ lực hơn nữa để xứng đáng với tình cảm và niềm tin của người dân gửi gắm”. Nói rồi anh Lý dẫn chúng tôi đi tham quan khu làm việc của viện.

Tại phòng làm việc, Thiếu tá Bùi Trung Thành, Trợ lý Phòng Công nghệ xử lý môi trường đang say sưa điều chế các hóa chất. Anh Lý cho biết: “Thành là cán bộ trẻ, có trình độ, năng lực được mọi người quý mến, tin tưởng bởi với 13 năm công tác Thành đóng góp công sức vào hầu hết các dự án xử lý chất độc tồn lưu sau chiến tranh ở 7 sân bay trải dài từ miền Trung vào miền Nam”. Được biết, năm 2003, sau khi tốt nghiệp Trường Đại học tự nhiên, anh Thành về công tác tại Viện Hóa học – Môi trường quân sự như một mối lương duyên đã được sắp đặt trước. Cùng lúc đó anh nhận nhiệm vụ khảo sát, xử lý chất độc  tồn lưu sau chiến tranh tại sân bay Biên Hoà, Đồng Nai. Biết tin, người thân và bạn bè tỏ thái độ không đồng tình. Thậm chí, nhiều người còn  xì xèo, chưa có vợ con đi làm nhiệm vụ ở đó dễ bị phơi nhiễm chất độc dioxin rồi ai dám lấy? Nếu có thì cũng ảnh hưởng đến việc con cái sau này? Thế nhưng, với niềm tin vào các trang thiết bị hiện đại của quân đội và trách nhiệm của người lính, anh chỉ trả lời rất giản dị: “Ai cũng nghĩ về mình. Gian khổ sẽ giành cho ai?”. Rồi anh Thành xách ba lô cùng các đồng đội lên đường thực hiện nhiệm vụ. Nhớ lại những ngày đầu vào khảo sát tại khu vực sân bay Biên Hòa, anh Thành cho biết: “Khi chúng tôi mới vào, phía Tây Nam sân bay là bãi đất hoang, sình lầy, cỏ lau mọc tốt quá đầu người, mùi thuốc diệt cỏ bốc hơi nồng nặc. Nồng độ chất dioxin vượt nhiều lần cho phép. Máy xúc loại lớn múc sâu hơn 3 mét vẫn chưa hết lớp đất nhiễm độc. Chúng tôi phải ngồi lên gầu múc, buộc dây vào người để xuống hố lấy mẫu. Biết tin, mẹ tôi đã khóc rất nhiều. Khi đó tôi động viên để mẹ yên tâm, còn có rất nhiều đồng đội đang làm cùng. Chúng con luôn được bảo vệ an toàn...”.

Vào mùa khô, sân bay Biên Hoà luôn ngập nắng, thời tiết rất nóng nực. Lúc cao điểm, nhiệt độ ngoài trời lên tới hơn 40 độ C. Diện tích khu vực bị nhiễm độc rộng hơn 4,3 ha. Do yêu cầu của nhiệm vụ khẩn trương, nên những người lính hóa học trong bộ khí tài cao su vẫn miệt mài làm xuyên trưa. Quy trình xử lý khu đất bị nhiễm độc diễn ra nghiêm ngặt. Đầu tiên phải lựa chọn vị trí, tạo lập ra hố chôn. Tiếp theo các hố được xử lý kỹ thuật như: Xây dựng các hố nhỏ gom nước đáy hố chôn; xử lý nền đáy để phòng nếu có các sự cố xảy ra, thì các chất độc cũng không thể thoát ra ngoài môi trường...

Cán bộ Viện Hóa học - Môi trường quân sự xử lý đất nhiễm chất độc dioxin tại sân bay Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai.

Trước khi chôn lớp đất phơi nhiễm, cán bộ, chiến sĩ phải vần những cuộn vật liệu nặng gần 3 tấn trải xuống đáy. “Vật liệu lót đáy màu đen nên hấp thụ nhiệt khủng khiếp, cộng với cái nóng ngoài trời hơn 40 độ C. Bên cạnh đó, do phải làm việc lâu trong khí tài, nên nhiều lần tôi bị bật máu mũi, nhiều chiến sĩ bị say nắng ngã vật ra khu làm việc”. Anh Thành cho biết thêm. Đó chỉ là một trong rất nhiều những kỷ niệm đáng nhớ của anh Thành khi tham gia xử lý chất độc còn tồn lưu sau chiến tranh. Trải qua những khó khăn thử thách, năm nào anh Thành cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Một điều vui mừng là, đến nay anh Thành đã lập gia đình và sinh được một cháu trai, một cháu gái kháu khỉnh.

 Còn Thiếu tá Nguyễn Khánh Hưng, Trưởng phòng Hoá học được mọi người biết đến là một chuyên gia hàng đầu của Viện  trong lĩnh vực khắc phục sự cố hóa học và phóng xạ. Chúng tôi đến cơ quan khi anh Hưng đang miệt mài với thí nghiệm quan trắc môi trường. Anh Hưng cho biết, hiện nay, Phòng Hóa học đang triển khai trạm quan trắc và cảnh báo môi trường tại tỉnh Bắc Giang. Bước đầu triển khai, thu được kết quả tốt. Đó là một trong rất nhiều dự án bảo vệ môi trường do Phòng Hóa học triển khai. Trước đó, năm 2013 anh Hưng cùng đồng đội thực hiện dự án xử lý ô nhiễm kho chứa thuốc bảo vệ thực vật tại Vực Ròng ở huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An. Đây là kho chôn các bao thuốc bảo vệ thực vật từ thời chiến tranh, chất hoá học từ nhiều nguồn, tập trung thành khối lượng lớn. Do quá trình xử lý, chôn lấp trước đó không cẩn thận, nên bị rò rỉ gây nhiễm độc đất và không khí rất cao, ảnh hưởng tới sức khỏe, đời sống sinh hoạt của người dân. Trong nhiều năm, người dân phản ánh lên chính quyền địa phương nhưng không được giải quyết triệt để gây nên tình trạng người dân bức xúc. Sau khi nhận được thông báo của cơ quan chức năng tỉnh Nghệ An, Viện đã cử anh Hưng cùng một số cán bộ sử dụng khí tài, xuống địa phương khắc phục triệt để tình trạng ô nhiễm. Qua nghiên cứu thực tế, anh Hưng đã tham mưu cho viện áp dụng công nghệ mới bằng Phương pháp xử lý FeTam H₂O. Qua một tháng rưỡi khắc phục, kho hóa chất đã được xử lý triệt để, trả lại môi trường trong sạch cho người dân.

Cán bộ Viện Hóa học – Môi trường quân sự lấy mẫu đất tại sân bay Phù cát để phân tích đánh giá mức độ ô nhiễm chất độc hóa học/dioxin do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam.

Trước khi rời Viện Hóa học - Môi trường quân sự, chúng tôi còn được nghe nhiều câu chuyện bảo vệ môi trường như tham gia xử lý môi trường do dịch cúm gia cầm H5N1, dịch lợn tai xanh... của cán bộ, nhân viên nơi đây. Vẫn biết việc trang bị các  máy móc hiện đại của Viện còn gặp nhiều khó khăn, tuy nhiên với tinh thần chủ động, sáng tạo, cán bộ, nhân viên của Viện đã chủ động khắc phục mọi khó khăn hoàn thành nhiệm vụ, xứng đáng là chiến sĩ trên tuyến đầu trong công tác bảo vệ môi trường.