Đầu thế kỷ 21, theo thông báo của trên, việc xem xét khen thưởng thành tích trong kháng chiến chống Mỹ đã kết thúc. Khi đó các Binh chủng đều đã được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, trừ BCHH.

Cán bộ, chiến sĩ trong Binh chủng rất nhiều tâm tư, thậm chí buồn tủi, bức xúc. Khi gặp chúc mừng tôi được bổ nhiệm chức Tư lệnh Binh chủng, Đại tá Kiều Minh, nguyên Phó Tham mưu trưởng Binh chủng, nói: “Ông phải tiếp tục đề nghị làm sao để Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng thời kỳ chống Mỹ cho Binh chủng. Ngày trước chúng tôi đi chiến đấu có kém ai đâu, thế mà các đơn vị khác đã anh hùng cả, chỉ còn mỗi Binh chủng mình bị lãng quên”. Có đồng chí cán bộ khi đến chào tôi để về nghỉ chờ hưu, nói: “Khen thưởng thời kỳ chống Mỹ thì khép lại rồi, trên không xem xét nữa. Chúc Binh chủng phấn đấu để được tuyên dương danh hiệu Anh hùng thời kỳ đổi mới”. Tôi rất trăn trở, coi đây là nhiệm vụ mà lịch sử của Binh chủng đặt lên vai thế hệ đi sau, trong đó có mình. Nó cứ canh cánh, day dứt trong tôi suốt những năm tháng sau khi tôi nhận chức Tư lệnh.

Tôi tìm hiểu, anh em cơ quan cho biết, Binh chủng cũng đã nhiều lần đề nghị nhưng không được. Cấp trên giải thích là BCHH trong chống Mỹ lực lượng rất mỏng, đơn vị rất ít, thành tích không thực sự nổi bật, mấy đơn vị trực thuộc và cá nhân lập chiến công thì đã được tuyên dương danh hiệu Anh hùng rồi. Tôi nghĩ, ý kiến “cấp trên” mà anh em nói đến chưa chắc đã phải là của tập thể lãnh đạo Tổng cục Chính trị hay Bộ Quốc phòng. Đó có thể chỉ là ý kiến cá nhân của một ai đó, thậm chí chỉ là của cán bộ cấp cục, phòng hay của một anh trợ lý cơ quan chức năng cấp trên? Với tư duy như thế nên “tiếng kêu” của mình chỉ đến đó là “quay đầu”, không đến được tai người có thẩm quyền xem xét. Bây giờ, Nhà nước không xét khen thời chống Mỹ nữa thì phải báo cáo thành tích để sớm có danh hiệu Anh hùng thời kỳ đổi mới vậy. Bộ Tư lệnh chỉ đạo toàn Binh chủng đẩy mạnh tuyên truyền trên nhiều kênh truyền thông và trực tiếp đến lãnh đạo các cấp về vai trò, thành tích, chiến công của Bộ đội Hóa học cả thời chiến, thời bình. Những dịp đồng chí Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh, Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan, các đồng chí lãnh đạo Bộ Quốc phòng, các bộ, ngành về thăm, làm việc tại Binh chủng, cùng với báo cáo, diễn văn, tôi đều trình chiếu các hình ảnh minh họa sinh động, đắt giá về hoạt động của BĐHH, tạo ấn tượng rất sâu sắc.Trong lời phát biểu ngợi khen của đồng chí Tổng Bí thư khi về thăm Binh chủng có câu: “Thành tích và những tiến bộ của BCHH giành được trong thời gian qua là to lớn và đáng tự hào. Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đánh giá cao những cống hiến, hy sinh của BĐHH”.

Sau một thời gian tạm dừng, tháng 8/2008, Ban Bí thư thông báo tiếp tục xét phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND thời kỳ chống Mỹ cứu nước. Điều đó lại thắp lên hy vọng và thôi thúc tôi cùng lãnh đạo, chỉ huy Binh chủng kiên trì, quyết tâm hướng tới mục tiêu BCHH được phong tặng danh hiệu Anh hùng thời kỳ chống Mỹ.

Một hôm, tôi và đồng chí Thiếu tướng Phạm Huy Thăng, Chính uỷ Binh chủng trực tiếp gặp để báo cáo tình hình chung của Binh chủng với đồng chí Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phùng Quang Thanh, trong đó chúng tôi đề cập đến việc các binh chủng khác đều đã được tặng danh hiệu Anh hùng thời kỳ chống Mỹ, chỉ còn BCHH là chưa được. Bộ đội nhiều tâm tư lắm, nhất là thế hệ tham gia kháng chiến chống Mỹ. Đề nghị Thường vụ Quân ủy quan tâm vấn đề này. Đồng chí Bộ trưởng cũng ngạc nhiên, nói là bây giờ mới biết thông tin đó và nhắc chúng tôi làm hồ sơ báo cáo các cấp có thẩm quyền xem xét.

Chúng tôi về trực tiếp hướng dẫn đồng chí Từ Hữu Hoà, Trưởng phòng Phòng Tuyên huấn viết báo cáo thành tích theo cách thể hiện mới. Không viết theo khuôn mẫu cũ, kể lể nội dung, liệt kê số liệu như tham gia bao nhiêu chiến dịch, diệt bao nhiêu tên địch, bắn cháy bao nhiêu xe tăng, máy bay… giống nhiều đơn vị khác vì quân số của ta không nhiều, thành tích cụ thể đều rất ít số liệu, không ấn tượng cho các cơ quan xét duyệt. Phải nghiên cứu kỹ lại lịch sử Binh chủng, tìm gặp trực tiếp các nhân chứng, bám vào chức năng chuyên môn của mình để viết; phải nghiên cứu chắt lọc những tư liệu quý, đắt giá, mang tính đặc thù của BĐHH để nhấn mạnh, nâng tầm vóc ý nghĩa của các sự kiện đó.

Anh em viết, tôi trực tiếp sửa nhiều lần, bổ sung nhấn mạnh những sự kiện, đặc thù điển hình của BĐHH. Sau đó lấy ý kiến các đồng chí trong Thường vụ Đảng ủy, thủ trưởng Bộ Tư lệnh, hoàn thiện hồ sơ để báo cáo lên cấp trên. Đồng thời, Bộ Tư lệnh nhắc nhở lãnh đạo, chỉ huy các đơn vị động viên bộ đội thực hiện thật tốt các nhiệm vụ, nhất là quản lý chặt chẽ đơn vị, không để xảy ra vụ việc đáng tiếc, có thể gây ảnh hưởng đến việc xét duyệt của các cấp. Các cơ quan thẩm định của Bộ Quốc phòng khi nghiên cứu hồ sơ và nghe anh em ta giải trình đều nhất trí với báo cáo của Binh chủng. Hội đồng Thi đua - Khen thưởng Bộ Quốc phòng đồng thuận đề nghị Nhà nước tặng danh hiệu Anh hùng thời kỳ chống Mỹ cho BCHH.

Hôm các cán bộ Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương vào cơ quan Bô Tư lệnh thẩm định, tôi cùng cơ quan chuẩn bị kỹ nội dung báo cáo tóm tắt, trực tiếp rà xét, lựa chọn các tư liệu, hình ảnh đắt giá đưa vào các slides trình chiếu. Thay mặt Bộ Tư lệnh, tôi báo cáo, giải trình, phân tích sâu mấy nội dung kèm theo các hình ảnh trình chiếu minh họa. Đến nay, tôi vẫn không quên mấy ý mình đã nhấn mạnh, đó là:

• Không thể lấy mốc 30/4/1975 là thời điểm chốt kết thúc kháng chiến chống Mỹ để xét thành tích, vì mặc dù thằng địch bằng xương, bằng thịt đã “cút”, đã “nhào”, nhưng phương tiện giết người của chúng vẫn còn đó, vẫn đang gieo rắc cái chết cho con người và môi trường sinh thái của Việt Nam. BĐHH vẫn tiếp tục chiến đấu, hy sinh. Những tổn thất, hy sinh của cán bộ, chiến sĩ Hóa học có thể không dễ nhận thấy như khi vướng bom, mìn, đạn nổ, mà nó âm thầm huỷ hoại cơ thể, tinh thần đến các thế hệ con cháu họ. Từ sau khi giải phóng miền Nam, BĐHH đã điều tra, thu gom, vô hiệu hóa một số lượng lớn chất độc và vũ khí hoá học do quân đội Mỹ để lại trên khắp chiến trường miền Nam, hồi sinh cho rất nhiều vùng “đất chết”.
• Nói đến BCHH tức là nói đến BĐHH trong toàn quân, tất cả những ai đeo phù hiệu hóa học trên ve áo, chứ không phải chỉ có ở mấy đơn vị trực thuộc Bộ Tư lệnh. Do đó, không thể chỉ nhìn vào mấy đơn vị trực thuộc để nói rằng lực lượng của Binh chủng ít và đã được tuyên dương rồi thì không cần khen Binh chủng nữa. Trên thực tế, trong kháng chiến chống Mỹ, do đặc điểm chức năng, nhiệm vụ, BĐHH sau khi vượt Trường Sơn vào chiến trường miền Nam, được chia lẻ thành các phân đội nhỏ (tổ, tiểu đội), phối thuộc với các đơn vị bộ binh chiến đấu. Các chiến sĩ súng phun lửa luôn phải đánh gần, cự ly bắn hiệu quả chỉ dưới 25m. Vũ khí nặng, cồng kềnh, cơ động khó khăn nên đòi hỏi tinh thần gan dạ và chịu thương vong, tổn thất lớn; nhưng thành tích diệt địch thì lại được tính cho các đơn vị bộ binh mà họ phối thuộc. Ở miền Bắc, BĐHH ở các quân khu, sư đoàn, tỉnh... đã thực hiện rất tốt vai trò phòng hóa nòng cốt trong chống chiến tranh phá hoại của không quân Mỹ.
• Tổ chức của BCHH không lớn, quân số không nhiều, đôi khi chỉ thực hiện nhiệm vụ đặc biệt với lực lượng nhỏ, nhưng có ý nghĩa lớn, mang tầm chiến lược. Ví dụ: BĐHH điều tra, thu thập tư liệu, hiện vật; trực tiếp tham gia các hoạt động đấu tranh ngoại giao, tố cáo quân đội Mỹ sử dụng chất độc hoá học ở Việt Nam; góp thêm bằng chứng đanh thép cho các cuộc đấu tranh vì hòa bình của nhân loại tiến bộ, ngăn chặn cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam của Đế quốc Mỹ. Hay sự kiện nhóm cán bộ hoá học là những người đầu tiên tiếp quản và bảo vệ, giữ gìn an toàn lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt, làm cơ sở cho công tác nghiên cứu lĩnh vực phóng xạ, hạt nhân của quốc gia sau này, tuy âm thầm nhưng tiềm ẩn rất nhiều nguy hiểm và có ý nghĩa lớn.

Nội dung báo cáo có tính thuyết phục cao. Đồng chí trưởng đoàn thẩm định phát biểu: “Được trực tiếp nghe giải trình và xem các hình ảnh, tư liệu minh họa sinh động, chúng tôi thấy BCHH rất xứng đáng với danh hiệu Anh hùng LLVTND”.

Ngày 21/12/2009, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết ký Quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước” cho BCHH. Đồng chí Từ Hữu Hòa sau khi nhận được thông tin từ Văn phòng Chủ tịch nước liền chạy ngay lên gặp tôi phấn khởi báo cáo và xin xe vào nhận trực tiếp Quyết định, không chờ gửi theo đường công văn, vì đã mong mỏi quá lâu rồi.

Ngày 19/4/2010, nhân dịp kỷ niệm 52 năm, ngày truyền thống, BCHH tổ chức đón nhận danh hiệu cao quý này; được đón Đại tướng Phùng Quang Thanh, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Quốc phòng về dự và gắn huy hiệu Anh hùng lên Quân kỳ Quyết thắng của Binh chủng. Đây là mốc son lịch sử ghi nhận niềm vui vô bờ bến đối với các thế hệ cán bộ, chiến sĩ hoá học toàn quân. Rất nhiều cán bộ tham gia thời chống Mỹ đã bày tỏ chia sẻ niềm vui này. Đại tá TS Lê Khả Thọ, Nguyên Phó Chủ nhiệm Kỹ thuật Binh chủng xiết chặt tay tôi nói: “Tôi là người trong nhóm vào tiếp quản cơ sở hạt nhân Đà Lạt đầy nguy hiểm rình rập năm 1975, nhưng đến nay, lần đầu tiên chúng tôi được ghi nhận điều đó trong một buổi lễ trọng thể. Cảm ơn đồng chí Tư lệnh vô cùng”. Trong một buổi gặp mặt các thế hệ cán bộ hoá học, nhiều cán bộ cao tuổi đã không kìm được xúc động khi nghe tôi đọc khổ thơ:

“Ngôi sao Anh hùng mong đợi bao lâu

Ngày đón nhận, oà vui bao thế hệ

Ai từng hiến dâng một thời trai trẻ

Ấm lòng rồi, Tổ quốc có quên đâu”.

Thế hệ trẻ thì rất đỗi hãnh diện vì giờ đây Binh chủng của họ cũng không thua kém các đơn vị khác. Từ đây, hai chữ “Anh hùng” được gắn liền với tên Binh chủng. Tấm huy hiệu Anh hùng được định vị ở nơi trang trọng nhất của Bảo tàng Binh chủng, trên Quân kỳ Quyết thắng, trên những lô-gô, ma-ket của BCHH trong những dịp lễ trọng đại… Từ niềm vinh dự, tự hào đó, họ phấn khởi, tự tin xác định và hoàn thành tốt sứ mệnh vinh quang trong thời kỳ mới.

Còn về bản thân cá nhân, tôi thấy thanh thản, nhẹ lòng vô cùng vì nhiệm kỳ của mình đã thực hiện được ước nguyện của bao thế hệ cán bộ, chiến sĩ hóa học toàn quân. Tôi cũng thấm thía một điều: muốn tập thể của mình một lòng, một dạ cống hiến, xả thân hoàn thành mọi nhiệm vụ, phải biết khơi dậy sức mạnh tổng hợp của mọi yếu tố, trong đó sức mạnh tinh thần là vô cùng mạnh mẽ. Những công lao cống hiến, hy sinh của từng cá nhân trong đơn vị phải được trân trọng ghi nhận, tôn vinh. Những thành tích, chiến công của họ phải được làm lan tỏa rộng rãi để nhiều người biết đến.

Thời gian tới, trước những thách thức mới về an ninh truyền thống cũng như phi truyền thống, BĐHH sẽ có rất nhiều việc phải làm, nhưng tôi tin tưởng rằng thế hệ trẻ sẽ phát huy được truyền thống anh hùng vẻ vang của cha anh và lập nên nhiều chiến công mới trong tương lai./.