Nhóm rắn độc sống trên cạn thường gặp:

Họ rắn hổ gồm: cạp nong (Bungarus fasciatus), cạp nia (Bungarus candidus), hổ mang miền Bắc (Naja atra), hổ mang miền Nam (Naja kaouthia), hổ mang chúa (Ophiophagus Hannah),……

Họ rắn lục gồm: rắn lục xanh (Viridovipera stejnegeri), rắn lục xanh miền Nam (Cryptelytrops popeorum), rắn lục tre (rắn lục môi trắng - Cryptelytrops albolabris), lục hoa cải (Protobothrops jerdonii), rắn khô mộc (Protobothrops mucrosquamatus), lục Mã Lai (Chàm quạp - Colloselasma rhodostoma ), lục mũi hếch (Deinagkistrodon acutus),...

Nhóm rắn độc sống ở biển, gồm: đẹn đuôi gai (Aipysurus eydouxi), đẹn khoang (Hydrophis cyanoccinctus), đẹn bụng vàng (Hydrophis coerulescens), đẹn vết (Hydrophis ornatus), đẹn cạp nong kim (Hydrophis fasciatus), đẹn dọc dưa (Pelamis platurus), đẹn đầu nhỏ (Microcephalophis gracilis),….

Do thiếu các thông tin cần thiết về phóng tránh và xử trí rắn độc cắn nên vẫn còn nhiều trường hợp đáng tiếc bị rắn độc cắn, nạn nhân được sơ cấp cứu không đúng cách, tới cơ sở y tế chậm trễ dẫn tới nhiễm độc nặng, di chứng hoặc tử vong.

Thành phần của nọc rắn rất phức tạp: gồm các enzyme, một số protein, muối vô cơ và một số chất hữu cơ. Song để hiểu đơn giản, có thể chia độc tố nọc rắn làm hai loại theo tác dụng chính của nó.

Triệu chứng khi bị rắn độc cắn như sau:

Tại chỗ bị rắn cắn, ban đầu có thể đau, phù hoặc không, tê buốt nhẹ dọc thần kinh hoặc cơ, mệt mỏi rã rời, liệt các chi,….. Khi độc tố ngấm vào máu lúc đó cơ thể thấy đau buốt, sưng tấy,  phù nề nhanh chóng, phồng nước, xuất huyết, hoại tử lan dần xung quanh chỗ cắn về phía gốc chi,…..

Toàn than ban đầu thấy kích thích, sảng khoái, buồn nôn, tăng tiết nước bọt, vã mồ hôi, khô môi, khó nuốt, cứng cơ nhai, sụp mi, liệt nhóm cơ, khó thở do liệt cơ hô hấp, ngừng tim,…. Khi độc tố ngấm vào máu thì lúc đó thấy hốt hoảng, sốt, choáng, xuất huyết dưới da, dưới niêm mạc, xuất huyết nội tạng, huyết tán, vô niệu, suy hô hấp, trụy mạch,….

Một số biện pháp cấp cứu ban đầu khi bị rắn độc cắn: Trước hết cần bất động bệnh nhân ngay. Nếu vết cắn ở các chi, để phần chi bị cắn thấp hơn người. Sau đó, băng ép chặt trên chỗ bị cắn 5 - 10 cm làm ga-rô tĩnh mạch bằng băng bản rộng nếu vết cắn ở chi để hạn chế sự lưu thông của máu tĩnh mạch và bạch mạch. Cứ 10 phút lại nới và băng ép tiếp phía trên cho đến phía gốc chi, rửa vết cắn bằng thuốc tím 0,1%. Rạch vết cắn một nhát gọn, sâu hơn vết cắn 1 mm, nặn máu ra hoặc hút máu bằng giác hút. Chú ý phải vô khuẩn các dụng cụ khi tiến hành, sau đó đắp thuốc chống rắn cắn (nếu có), bỏ garô và băng lại. Đưa bệnh nhân đến bệnh viện và thực hiện theo chỉ định của bác sĩ.

Một số bài thuốc điều trị bằng y học dân tộc khi bị rắn độc cắn:

Bài 1: Lấy ngay trong một các loại thuốc sau đây:

- Lá Kim vàng 20g + phèn 5g; giã vắt nước uống, bã đắp tại chỗ.

- Rau răm 20g + muối 2g; giã vắt nước uống,bã đắp tại chỗ

- Chanh trái 1 quả + phèn 5g: vắt uống

- Rượu hội: 10 ml uống 1lần, cứ 15 phút lại uống 1 lần, không quá 5 lần

Bài  2 : Sau khi sử trí cấp cứu theo y học hiện đại rồi thì dùng tiếp đơn sau:

- Lá trầu không tươi 40g, sinh khương 40 g, quế chi 80g, phèn chua phi 20g, vôi đã tôi  20g.

- Vôi, quế, phèn phi tán thành bột mịn, gừng (sinh khương), trầu không giã vắt lấy nước cốt, trộn với bột trên, đem phơi khô, tán mịn lại lần nữa đưa vào chai vô khuẩn. Cho bệnh nhân  uống 12g bột hoà với nước đun sôi để nguội. Lấy 10g bột pha với nước đun sôi để nguội rửa vết thương, 10g bột rắc vào vết thương băng lại.

Bài  3: Lá phèn đen còn tươi 1 nắm (5 - 10g) nhai nát nuốt nước, bã đắp lên chỗ rắn cắn.

Cách đề phòng rắn độc cắn: Trong lao động để tránh được hoàn toàn không bị rắn cắn là rất khó. Vì vậy, chúng ta có thể áp dụng các biện pháp sau để giúp giảm nguy cơ bị rắn cắn đó là: Biết về loại rắn trong vùng, biết khu vực rắn thích sống hoặc ẩn nấp. Biết về thời gian trong năm, trong ngày và kiểu thời tiết nào rắn thường hoạt động nhất. Đặc biệt cảnh giác với rắn sau các cơn mưa, khi có lũ lụt, mùa màng thu hoạch và thời gian ban đêm. Cố gắng đi ủng, dày cao cổ và quần dài, đặc biệt khi đi trong đêm tối, đội thêm mũ rộng vành nếu đi trong rừng hoặc đi ở khu vực nhiều cây cỏ. Dùng đèn nếu ở trong bóng tối hoặc vào ban đêm. Càng tránh xa rắn thì càng tốt, không biểu diễn rắn, không đe doạ rắn, không cầm, không trêu rắn ngay cả khi rắn đã chết. Đầu rắn đã chết vẫn có thể cắn người. Không bắt rắn, đuổi hoặc dồn ép rắn trong khu vực khép kín. Không nằm ngủ trực tiếp trên nền đất. Không sống ở gần các nơi rắn thích cư trú hoặc thích đến như các đống gạch vụn, đống đỏ nát, đống rác, tổ mối, nơi nuôi các động vật của gia đình. Thường xuyên kiểm tra nhà ở xem có rắn không, nếu có thể thì tránh các kiểu cấu trúc nhà tạo điều kiện thuận lợi cho rắn ở (như nhà mái tranh, tuờng xây bằng rơm, bùn với nhiều hang, hốc hoặc vết nứt, nền nhà nhiều vết nứt).

Để tránh bị rắn biển cắn, người dân chài không nên bắt rắn ở trong lưới hoặc dây câu. Có thể dễ nhầm lẫn khi phân biệt giữa đầu rắn và đuôi rắn. Những người tắm hoặc giặt ở các vùng nước đục ở cửa sông hoặc một số vùng bờ biển cũng có thể dễ bị rắn cắn.

Nhận biết một số loại rắn độc

Hình 1: Rắn hổ mang bành

Hình 2: Rắn hổ đất

Hình 3: Rắn hổ chúa

Hình 4: Rắn cạp nong

Hình 5: Rắn cạp nia

Hình 6: Rắn lục

Hình 7: Rắn khô mộc

Hình 8: Rắn choàm quạp